Trên một công trường, chất lượng công trình không phải là kết quả của khâu nghiệm thu cuối cùng, mà được hình thành và kiểm soát liên tục trong suốt quá trình thi công. Nếu chỉ chờ đến lúc nghiệm thu mới kiểm tra thì đã muộn: vật liệu kém có thể đã nằm trong kết cấu, công tác sai có thể đã bị che khuất. Vì vậy, quản lý chất lượng công trình xây dựng phải đi cùng từng bước thi công, với hệ thống hồ sơ được theo dõi chặt chẽ.
Bài viết trình bày các nội dung và nhóm hồ sơ cần theo dõi trong quá trình thi công, kèm checklist cho kỹ sư giám sát và chỉ huy trưởng cùng các lỗi thường gặp. Nội dung dành cho tư vấn giám sát, cán bộ kỹ thuật và người làm quản lý chất lượng trên công trường.
Quản lý chất lượng công trình gồm những gì
Quản lý chất lượng công trình là tổng thể các hoạt động kiểm soát chất lượng từ vật liệu đầu vào, quá trình thi công, đến nghiệm thu và bàn giao. Nó gắn liền với vai trò của giám sát thi công xây dựng và sự phối hợp giữa các bên: chủ đầu tư, nhà thầu, tư vấn giám sát. Để hiểu vai trò giám sát trong khâu này, có thể tham khảo bài tư vấn giám sát thi công xây dựng là gì.
Các nhóm hồ sơ cần theo dõi trong thi công
Hồ sơ là “bằng chứng” của chất lượng. Bảng dưới đây nhóm các loại hồ sơ cần theo dõi để vừa kiểm soát chất lượng, vừa phục vụ nghiệm thu, hoàn công về sau.
| Nhóm hồ sơ | Bao gồm | Mục đích theo dõi |
|---|---|---|
| Vật liệu, thiết bị đầu vào | Chứng chỉ xuất xứ, chất lượng, kết quả thí nghiệm | Kiểm soát chất lượng đầu vào |
| Nhật ký thi công | Diễn biến thi công hằng ngày | Ghi nhận quá trình, làm căn cứ nghiệm thu |
| Biên bản nghiệm thu công việc | Nghiệm thu từng công tác, giai đoạn | Xác nhận chất lượng theo bước |
| Kết quả thí nghiệm, kiểm định | Thí nghiệm vật liệu, cấu kiện | Chứng minh đạt yêu cầu kỹ thuật |
| Bản vẽ và thay đổi | Bản vẽ thi công, điều chỉnh hiện trường | Cơ sở cho bản vẽ hoàn công |
| Nghiệm thu hoàn thành | Biên bản nghiệm thu hạng mục, công trình | Bàn giao đưa vào sử dụng |
Nhóm hồ sơ quản lý chất lượng này chính là phần lớn nội dung sẽ đi vào hồ sơ hoàn công. Vì vậy, theo dõi tốt từ đầu giúp khâu hoàn công về sau nhẹ nhàng; bạn có thể đọc thêm bài hồ sơ hoàn công công trình xây dựng gồm những gì.
Checklist quản lý chất lượng cho giám sát và chỉ huy trưởng
Trên công trường, kỹ sư giám sát và chỉ huy trưởng nên kiểm soát chất lượng theo danh sách sau, áp dụng liên tục theo tiến độ:
- Nghiệm thu vật liệu, thiết bị đầu vào trước khi đưa vào sử dụng: có chứng chỉ, kết quả thí nghiệm.
- Kiểm tra biện pháp thi công và điều kiện trước khi triển khai công tác.
- Nghiệm thu công việc theo từng bước, không nhảy cóc giai đoạn.
- Ghi nhật ký thi công đầy đủ, sát thực tế và liên tục.
- Lưu kết quả thí nghiệm, kiểm định ngay khi có.
- Cập nhật điều chỉnh hiện trường vào hồ sơ và bản vẽ kịp thời.
- Kiểm soát công tác bị che khuất: nghiệm thu trước khi che lấp.
Lỗi thường gặp trong quản lý chất lượng
- Đưa vật liệu vào sử dụng trước khi nghiệm thu đầu vào: khó truy xuất chất lượng về sau.
- Bỏ qua nghiệm thu công tác bị che khuất: không còn cách kiểm tra sau khi đã che lấp.
- Nhật ký và biên bản làm bù: thiếu mốc thời gian, thiếu chữ ký, giảm giá trị pháp lý.
- Nghiệm thu hình thức, thiếu căn cứ: biên bản có nhưng không gắn với kết quả thí nghiệm.
- Không cập nhật điều chỉnh hiện trường: dẫn đến bản vẽ hoàn công không khớp thực tế.
Nhiều lỗi trong số này về sau biến thành lỗi hồ sơ hoàn công khi bàn giao. Để hiểu hệ quả ở khâu cuối, có thể tham khảo bài những lỗi thường gặp khi lập hồ sơ hoàn công.
Vai trò phối hợp giữa các bên
Quản lý chất lượng hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp rõ vai: nhà thầu tự kiểm soát chất lượng thi công; tư vấn giám sát kiểm tra, xác nhận; chủ đầu tư tổ chức nghiệm thu theo quy định. Khi vai trò được phân định rõ và hồ sơ được theo dõi đồng bộ, chất lượng được kiểm soát chặt và nghiệm thu diễn ra thuận lợi. Người chỉ huy trưởng công trình đóng vai trò tổ chức, đôn đốc để hệ thống này vận hành; tham khảo thêm bài chỉ huy trưởng công trình cần học những nội dung gì.
Tình huống thực tế: thiếu nghiệm thu công tác che khuất
Một công trình thi công phần ngầm, do tiến độ gấp, đội thi công đã lấp đất trước khi tổ chức nghiệm thu công tác chống thấm và hệ thống ngầm. Khi nghiệm thu giai đoạn, hội đồng không có căn cứ xác nhận chất lượng phần đã bị che lấp, buộc phải kiểm tra bổ sung tốn kém hoặc xử lý lại. Bài học là với các công tác bị che khuất, nghiệm thu phải thực hiện trước khi che lấp — đây là nguyên tắc cơ bản nhưng hay bị bỏ qua khi chạy tiến độ. Kiểm soát chất lượng đúng lúc luôn rẻ hơn khắc phục về sau.
Kiểm soát chất lượng vật liệu, thiết bị đầu vào
Chất lượng công trình bắt đầu từ chất lượng đầu vào. Trước khi đưa vật liệu, thiết bị vào sử dụng, cần nghiệm thu đầu vào: kiểm tra chứng chỉ xuất xứ, chứng nhận chất lượng và thực hiện thí nghiệm khi yêu cầu. Vật liệu không đạt phải được loại bỏ trước khi thi công, vì một khi đã nằm trong kết cấu thì rất khó khắc phục. Việc lưu hồ sơ chất lượng đầu vào ngay tại thời điểm nghiệm thu cũng quan trọng không kém, vì đây là căn cứ truy xuất khi cần. Bỏ qua khâu này là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến chất lượng không được kiểm soát và hồ sơ về sau bị thiếu.
Quản lý chất lượng theo từng giai đoạn thi công
Chất lượng cần được kiểm soát theo từng giai đoạn, không chờ đến cuối. Có thể chia thành các giai đoạn điển hình:
- Trước thi công: kiểm tra biện pháp thi công, điều kiện khởi công, vật liệu đầu vào.
- Trong thi công: giám sát công tác, nghiệm thu từng bước, đặc biệt các công tác bị che khuất.
- Kết thúc giai đoạn: nghiệm thu giai đoạn, đối chiếu hồ sơ, thí nghiệm khi cần.
- Hoàn thành: nghiệm thu hoàn thành hạng mục, công trình trước bàn giao.
Cách kiểm soát theo giai đoạn giúp phát hiện sớm vấn đề và xử lý khi còn dễ, thay vì để dồn đến nghiệm thu cuối cùng. Mỗi giai đoạn đều gắn với hồ sơ tương ứng cần được lập và lưu đầy đủ.
Mối liên hệ giữa chất lượng, an toàn và tiến độ
Quản lý chất lượng không tách rời an toàn lao động và tiến độ thi công. Chạy tiến độ bất chấp dễ dẫn đến bỏ qua bước nghiệm thu, làm ẩu, ảnh hưởng chất lượng và an toàn. Ngược lại, kiểm soát chất lượng tốt giúp hạn chế phải làm lại — vốn là nguyên nhân gây chậm tiến độ và phát sinh chi phí. Người chỉ huy trưởng và giám sát cần cân đối ba yếu tố này một cách hợp lý, không hy sinh chất lượng để lấy tiến độ. Đây là tư duy quản lý mà các khóa đào tạo chuyên môn đều nhấn mạnh.
Hồ sơ chất lượng là cơ sở cho nghiệm thu và thanh toán
Một vai trò quan trọng khác của hồ sơ quản lý chất lượng là làm căn cứ cho nghiệm thu khối lượng và thanh toán. Khối lượng chỉ được nghiệm thu, thanh toán khi có hồ sơ chất lượng tương ứng chứng minh đã thực hiện đạt yêu cầu. Vì vậy, hồ sơ chất lượng không chỉ phục vụ mục tiêu kỹ thuật mà còn gắn trực tiếp với dòng tiền của dự án. Thiếu hồ sơ chất lượng có thể làm chậm thanh toán và quyết toán, ảnh hưởng đến cả nhà thầu lẫn chủ đầu tư. Đây là lý do quản lý chất lượng và quản lý hồ sơ phải đi cùng nhau, không tách rời.
Lưu trữ và truy xuất hồ sơ chất lượng
Hồ sơ chất lượng cần được lưu trữ có hệ thống để dễ truy xuất khi nghiệm thu, thanh tra hoặc bảo trì về sau. Nên sắp xếp hồ sơ theo hạng mục và theo trình tự thời gian, có mục lục rõ ràng. Việc số hóa hồ sơ (lưu bản mềm song song bản giấy) giúp tra cứu nhanh và giảm rủi ro thất lạc. Hồ sơ được tổ chức tốt không chỉ phục vụ giai đoạn thi công mà còn là tài sản cho công tác quản lý, vận hành công trình lâu dài.
Căn cứ pháp lý tham khảo
Việc quản lý chất lượng công trình được điều chỉnh bởi hệ thống văn bản chuyên ngành; cần kiểm tra hiệu lực khi áp dụng:
- Nghị định số 06/2021/NĐ-CP quy định chi tiết một số nội dung về quản lý chất lượng, thi công xây dựng và bảo trì công trình xây dựng.
- Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 62/2020/QH14).
Lưu ý: trình tự quản lý chất lượng và nghiệm thu cụ thể được quy định trong văn bản hiện hành và có thể được cập nhật. Với từng loại, cấp công trình, cần đối chiếu quy định và yêu cầu của hợp đồng.
Nâng cao năng lực quản lý chất lượng cho đội ngũ
Kiểm soát chất lượng là kỹ năng có thể chuẩn hóa thành quy trình và đào tạo cho cả đội. Nếu anh/chị muốn nâng cao năng lực giám sát, nghiệm thu và quản lý hồ sơ chất lượng, Viện có thể tư vấn lộ trình đào tạo phù hợp. Anh/chị liên hệ Hotline 0904 889 859 – Ms Hoa hoặc email info@viendaotaocanbo.edu.vn; tham khảo khóa học tư vấn giám sát, khóa học chỉ huy trưởng hoặc nhóm khóa học xây dựng, và xem lịch khai giảng để chọn thời điểm phù hợp.
