Nghiệm thu là khâu xác nhận một phần việc, một giai đoạn hoặc cả công trình đã đạt yêu cầu để được thanh toán và đưa vào sử dụng. Làm sai hoặc thiếu nghiệm thu, hồ sơ hoàn công sẽ vướng, việc thanh toán bị chậm và trách nhiệm pháp lý của các bên trở nên không rõ ràng. Đây là lý do nghiệm thu công trình xây dựng luôn là nội dung mà kỹ sư, tư vấn giám sát và chỉ huy trưởng phải nắm chắc.
Bài viết trình bày nghiệm thu công trình xây dựng là gì, các loại nghiệm thu, trình tự và thành phần tham gia, hồ sơ và biên bản cần có, cách xử lý nghiệm thu công việc bị che khuất, kèm những lỗi thường gặp và checklist thực hành.
Nghiệm thu công trình xây dựng là gì
Nghiệm thu công trình xây dựng là việc kiểm tra, xác nhận chất lượng và khối lượng công việc, bộ phận hoặc hạng mục đã thực hiện so với thiết kế, tiêu chuẩn, quy chuẩn và yêu cầu kỹ thuật, làm cơ sở cho việc thanh toán, chuyển bước thi công và đưa công trình vào khai thác. Nghiệm thu là một mắt xích của công tác quản lý chất lượng công trình, được thực hiện bởi các chủ thể có trách nhiệm theo quy định.
Nghiệm thu không phải là thủ tục hình thức cuối cùng, mà diễn ra liên tục trong quá trình thi công. Mỗi công việc hoàn thành đều cần được kiểm tra trước khi chuyển sang bước tiếp theo. Để hiểu nghiệm thu nằm ở đâu trong bức tranh chất lượng, anh/chị có thể đọc thêm bài quản lý chất lượng công trình xây dựng, trong đó nghiệm thu là công cụ kiểm soát chất lượng theo từng giai đoạn.
Các loại nghiệm thu trong thi công xây dựng
Trong quá trình thi công, công tác nghiệm thu được chia thành các loại theo phạm vi và thời điểm. Bảng dưới đây phân biệt ba loại nghiệm thu thường gặp để đội ngũ hiện trường áp dụng đúng.
| Loại nghiệm thu | Phạm vi | Thời điểm thực hiện |
|---|---|---|
| Nghiệm thu công việc xây dựng | Từng công việc, công đoạn thi công | Ngay khi hoàn thành công việc, trước khi chuyển bước |
| Nghiệm thu giai đoạn, bộ phận | Một giai đoạn thi công hoặc bộ phận công trình | Khi hoàn thành giai đoạn, bộ phận theo phân chia |
| Nghiệm thu hoàn thành | Hạng mục hoặc toàn bộ công trình | Khi hoàn thành để đưa vào khai thác, sử dụng |
Điểm cần nhớ là nghiệm thu công việc xây dựng phải được thực hiện liên tục và đầy đủ, vì đây là cơ sở cho các lần nghiệm thu giai đoạn và hoàn thành về sau. Bỏ sót nghiệm thu công việc, nhất là với công việc sẽ bị che khuất, là một trong những nguyên nhân khiến hồ sơ chất lượng về sau không đầy đủ.
Trình tự nghiệm thu và thành phần tham gia
Trình tự nghiệm thu thường gồm các bước: nhà thầu thi công tự kiểm tra và đề nghị nghiệm thu, các bên kiểm tra tại hiện trường, đối chiếu với thiết kế và tiêu chuẩn, sau đó lập biên bản xác nhận kết quả. Thành phần tham gia phụ thuộc loại nghiệm thu, nhưng thường có:
- Người giám sát thi công xây dựng của chủ đầu tư (tư vấn giám sát).
- Người phụ trách kỹ thuật thi công trực tiếp của nhà thầu (trong đó có vai trò của chỉ huy trưởng).
- Đại diện chủ đầu tư, đại diện tư vấn thiết kế đối với các bước nghiệm thu theo quy định.
Vai trò của tư vấn giám sát và chỉ huy trưởng rất quan trọng trong nghiệm thu. Để hiểu rõ trách nhiệm từng vị trí, anh/chị có thể đọc thêm bài tư vấn giám sát thi công xây dựng là gì và bài chỉ huy trưởng công trình cần học những nội dung gì.
Hồ sơ và biên bản nghiệm thu cần có
Mỗi lần nghiệm thu phải để lại bằng chứng bằng văn bản. Hồ sơ nghiệm thu là một phần quan trọng của hồ sơ quản lý chất lượng và hồ sơ hoàn công sau này. Checklist tài liệu thường gồm:
- Phiếu yêu cầu nghiệm thu của nhà thầu.
- Biên bản nghiệm thu công việc, giai đoạn hoặc hoàn thành tương ứng.
- Bản vẽ, kết quả thí nghiệm, kết quả kiểm tra liên quan đến công việc được nghiệm thu.
- Nhật ký thi công ghi nhận quá trình thực hiện.
- Tài liệu chứng minh nguồn gốc, chất lượng vật liệu, thiết bị lắp đặt khi cần.
Hồ sơ nghiệm thu đầy đủ là cơ sở để lập hồ sơ hoàn công thuận lợi. Nếu hồ sơ nghiệm thu thiếu hoặc lập sau, khâu hoàn công sẽ rất vất vả. Anh/chị nên đọc kèm bài hồ sơ hoàn công công trình xây dựng gồm những gì để thấy mối liên hệ giữa hai nhóm hồ sơ này.
Nghiệm thu công việc bị che khuất
Công việc bị che khuất là những phần việc sẽ bị các công tác sau che lấp, không thể quan sát hay kiểm tra lại được, ví dụ như cốt thép trước khi đổ bê tông, hệ thống ngầm trước khi lấp đất, lớp chống thấm trước khi lát phủ. Với các công việc này, phải nghiệm thu trước khi tiến hành công tác che lấp, vì sau đó việc kiểm tra lại gần như không khả thi nếu không phá dỡ.
Ví dụ thực tế: tại một công trình, đội thi công đổ bê tông sàn khi chưa mời nghiệm thu công tác cốt thép. Khi lập hồ sơ chất lượng, hồ sơ thiếu biên bản nghiệm thu cốt thép cho phần sàn đã đổ. Việc bổ sung rất khó vì kết cấu đã hình thành, buộc các bên phải dùng các biện pháp kiểm tra gián tiếp để chứng minh chất lượng, vừa mất thời gian vừa tiềm ẩn rủi ro. Bài học là: công việc bị che khuất phải được nghiệm thu đúng thời điểm, không bỏ qua dù áp lực tiến độ.
Phân biệt nghiệm thu với kiểm tra, giám sát thường xuyên
Nhiều người mới vào nghề nhầm giữa giám sát thường xuyên và nghiệm thu. Giám sát thi công là hoạt động theo dõi, kiểm tra liên tục trong quá trình thi công để kịp thời phát hiện và yêu cầu khắc phục sai sót. Nghiệm thu là việc xác nhận chính thức bằng văn bản rằng một công việc, giai đoạn hoặc công trình đã đạt yêu cầu tại một thời điểm cụ thể.
Nói cách khác, giám sát diễn ra hằng ngày, còn nghiệm thu là “chốt” kết quả theo từng mốc. Một công trình được giám sát tốt nhưng thiếu biên bản nghiệm thu đúng thời điểm thì hồ sơ vẫn không hợp lệ. Ngược lại, có biên bản nhưng không giám sát thực chất thì chất lượng không được bảo đảm. Hai hoạt động này bổ trợ nhau và đều cần thiết.
Trách nhiệm của các bên khi nghiệm thu
Nghiệm thu gắn với trách nhiệm pháp lý của từng chủ thể. Nhà thầu thi công chịu trách nhiệm về chất lượng công việc do mình thực hiện và phải tự kiểm tra trước khi đề nghị nghiệm thu. Người giám sát của chủ đầu tư chịu trách nhiệm về kết quả kiểm tra, xác nhận của mình. Chủ đầu tư tổ chức nghiệm thu và chịu trách nhiệm chung về việc đưa công trình vào sử dụng đúng quy định.
Vì gắn với trách nhiệm, biên bản nghiệm thu không nên ký theo kiểu hình thức. Mỗi chữ ký xác nhận một phần trách nhiệm về chất lượng. Khi xảy ra sự cố, hồ sơ nghiệm thu là căn cứ quan trọng để xác định trách nhiệm của các bên. Đây là lý do đội ngũ kỹ thuật và giám sát cần được đào tạo bài bản về quy trình và hồ sơ nghiệm thu.
Lỗi thường gặp khi nghiệm thu
- Bỏ sót nghiệm thu công việc, đặc biệt là công việc bị che khuất.
- Lập biên bản nghiệm thu sau khi đã thi công xong giai đoạn, làm sai thời điểm.
- Biên bản thiếu thành phần tham gia hoặc thiếu căn cứ kèm theo.
- Nghiệm thu không bám sát thiết kế, tiêu chuẩn, quy chuẩn áp dụng.
- Hồ sơ nghiệm thu không thống nhất với nhật ký thi công và bản vẽ.
Những lỗi này thường liên quan đến cách tổ chức hồ sơ ngay từ đầu. Đội ngũ hiện trường có thể tham khảo thêm bài những lỗi thường gặp khi lập hồ sơ hoàn công để phòng ngừa từ sớm, đồng thời phối hợp với quản lý tiến độ dự án xây dựng để không vì chạy tiến độ mà bỏ qua nghiệm thu.
Checklist thực hành nghiệm thu
- Xác định trước các công việc cần nghiệm thu, nhất là công việc sẽ bị che khuất.
- Chuẩn bị đủ căn cứ: bản vẽ, tiêu chuẩn, kết quả thí nghiệm, kiểm tra.
- Mời đúng, đủ thành phần tham gia theo loại nghiệm thu.
- Lập biên bản đúng thời điểm, ghi rõ kết quả và kết luận.
- Lưu hồ sơ nghiệm thu thống nhất với nhật ký thi công.
- Chỉ chuyển bước thi công sau khi công việc trước đã nghiệm thu đạt.
Căn cứ pháp lý tham khảo
Nội dung được tổng hợp trên cơ sở tham khảo các quy định pháp luật về xây dựng, có tính chất tham khảo:
- Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xây dựng số 62/2020/QH14.
- Nghị định số 06/2021/NĐ-CP quy định chi tiết một số nội dung về quản lý chất lượng, thi công xây dựng và bảo trì công trình xây dựng (trong đó có nội dung về nghiệm thu).
- Các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật áp dụng cho từng loại công việc, công trình.
Lưu ý: Văn bản pháp luật và hệ thống tiêu chuẩn có thể được sửa đổi, bổ sung theo từng thời kỳ. Khi áp dụng cho công trình cụ thể, đơn vị nên kiểm tra văn bản còn hiệu lực hoặc liên hệ bộ phận tư vấn để được hướng dẫn phù hợp.
Học kỹ năng nghiệm thu và giám sát cùng Viện
Nghiệm thu đúng quy trình giúp công trình kiểm soát chất lượng, thuận lợi khi hoàn công và thanh toán. Để nâng cao kỹ năng cho đội ngũ giám sát, kỹ thuật hiện trường, anh/chị có thể tham khảo khóa học tư vấn giám sát và khóa học chỉ huy trưởng của Viện.
Sau khi hoàn thành khóa học, học viên được cấp chứng nhận hoàn thành khóa học theo tên khóa học đã tham gia. Để được tư vấn lộ trình học phù hợp với vị trí công việc hoặc tổ chức đào tạo tại đơn vị, anh/chị liên hệ Hotline 0904 889 859 (Ms. Hoa) hoặc email info@viendaotaocanbo.edu.vn.
